ANILARIM VE BEN 2
ANILARIM VE BEN: GÜNLÜĞÜME YANSIYANLAR ADLI ESERİN TOPLUMCU GERÇEKÇİLİK VE TOPLUMSAL BELLEK BAĞLAMINDA İNCELENMESİ
Ali Turalı'nın Anlatı Dünyasına Akademik Bir Yaklaşım
Özet
Bu çalışmada Ali Turalı'nın Anılarım ve Ben: Günlüğüme Yansıyanlar adlı eseri toplumcu gerçekçilik, anı edebiyatı, toplumsal bellek, emek edebiyatı ve otobiyografik anlatı kuramları çerçevesinde incelenmiştir. Eser; bireysel yaşam deneyimlerinin toplumsal gerçeklikle birleştiği, köy yaşamı, emekçi sınıflar, siyasal bilinç, dostluk, ölüm ve toplumsal hafıza gibi temaları içeren önemli bir anı kitabı niteliği taşımaktadır. İnceleme sonucunda eserin yalnızca bireysel bir yaşam anlatısı olmadığı, aynı zamanda bir dönemin toplumsal tanıklığını da üstlendiği görülmüştür.
Anahtar Kelimeler: Anı edebiyatı, toplumcu gerçekçilik, toplumsal bellek, emek edebiyatı, Ali Turalı.
- GİRİŞ
Anı türü, bireyin geçmişte yaşadığı olayları belirli bir zaman süzgecinden geçirerek yeniden değerlendirmesi sonucu ortaya çıkan önemli bir edebî türdür. Özellikle XX. yüzyıl sonrasında anı yazıları yalnızca bireysel yaşamların aktarımı olmaktan çıkarak toplumsal tarih ve kültürel bellek açısından da önemli belgeler hâline gelmiştir.
Ali Turalı'nın Anılarım ve Ben adlı eseri bu bağlamda değerlendirildiğinde bireysel yaşamın toplumsal olaylarla birleştiği bir tanıklık metni olarak dikkat çekmektedir. Yazar, yaşadığı olayları yalnızca hatırlamak amacıyla değil, aynı zamanda gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla kaleme almıştır.
- YÖNTEM
Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Eser;
Tematik çözümleme,
Toplumcu gerçekçi eleştiri,
Biyografik inceleme,
Toplumsal bellek yaklaşımı
çerçevesinde değerlendirilmiştir.
- KURAMSAL ÇERÇEVE
3.1. Toplumcu Gerçekçilik
Toplumcu gerçekçilik, bireyin sorunlarını toplumsal yapı içerisinde değerlendiren bir edebiyat anlayışıdır.
Georg Lukács'a göre sanatçı, bireysel olayların arkasındaki toplumsal gerçekliği görünür kılmalıdır.¹
Ali Turalı'nın anlatıları da bireysel yaşantıları aşarak toplumsal sorunları görünür hâle getirmektedir.
3.2. Toplumsal Bellek
Maurice Halbwachs, belleğin bireysel değil toplumsal olduğunu ifade eder.²
Yazarın anıları yalnızca kendi yaşamına değil; köyüne, dostlarına, işçi sınıfına ve yaşadığı döneme ait kolektif hafızaya da ışık tutmaktadır.
- YAZAR VE YAŞAM DENEYİMİ
Ali Turalı'nın halk ozanı kimliği eserin tümüne yansımaktadır.
Köy kökenli oluşu, işçilik yaşamı, halk şiiri geleneği içerisindeki konumu ve toplumcu dünya görüşü anlatının temel belirleyicileridir.
Yazarın yaşam deneyimi ile eser arasında doğrudan bir ilişki bulunmaktadır.
- KÖY VE MEKÂNIN SOSYOLOJİSİ
Köy, eserde yalnızca fiziksel bir mekân değildir.
Beylice;
çocukluk,
aidiyet,
geçmiş,
hafıza,
toplumsal ilişkiler
alanı olarak karşımıza çıkmaktadır.
Doğa tasvirleri son derece canlıdır.
Ancak doğanın güzelliği çoğu zaman insan acılarıyla karşı karşıya getirilir.
Bu durum mekânın psikolojik işlevini ortaya koymaktadır.
- GÖÇ VE YABANCILAŞMA
Kırdan kente göç, eserin önemli temalarından biridir.
İstanbul yaşamı, işçilik ve kent hayatı anlatıcı üzerinde yabancılaşma duygusu oluşturmaktadır.
Kent yalnızlığı ile köy özlemi arasındaki gerilim, eserin birçok bölümünde hissedilmektedir.
- EMEK VE SINIF BİLİNCİ
Yazarın dünya görüşünün merkezinde emek bulunmaktadır.
İşçiler, köylüler ve emekçiler anlatının temel aktörleridir.
Eserde kapitalist sistem eleştirisi belirgin biçimde görülmektedir.
Yazar bireyciliği eleştirirken kolektif mücadeleyi savunmaktadır.
Bu yönüyle eser emek edebiyatının çağdaş örneklerinden biri sayılabilir.
- DOSTLUK VE DAYANIŞMA KÜLTÜRÜ
Kitapta dostluk yalnızca bireysel bir ilişki değildir.
Yusuf Ter, Cafer ve diğer dost figürleri toplumsal dayanışmanın temsilcileridir.
Kapitalist bireyciliğe karşı dostluk bir direnme biçimi olarak sunulmaktadır.
- ÖLÜM OLGUSU
Ölüm teması eser boyunca tekrar etmektedir.
Genç yaşta kaybedilen dostlar, köyde yaşanan ölümler ve aile kayıpları anlatının önemli parçalarıdır.
Yazar ölümü yalnızca biyolojik bir son olarak değil, toplumsal bir yara olarak görmektedir.
- BABA İMGESİ VE YAS PSİKOLOJİSİ
"Babama Düşsel Mektup" bölümü psikolojik açıdan dikkat çekicidir.
Freud'un yas kuramına göre kaybedilen kişiyle kurulan içsel ilişki uzun süre devam eder.³
Yazarın babasıyla kurduğu hayalî diyaloglar yas sürecinin edebî bir ifadesi olarak değerlendirilebilir.
- TOPLUMSAL ELEŞTİRİ
Eserde ekonomik krizler, örgütsüzlük, sınıf bilinci eksikliği ve siyasal sorunlar eleştirel biçimde ele alınmaktadır.
Yazar, bireysel kurtuluş yerine toplumsal dayanışmayı önermektedir.
Bu durum eserin ideolojik omurgasını oluşturmaktadır.
- DİL VE ÜSLUP
Eserde sade ve doğal bir anlatım bulunmaktadır.
Konuşma dili özellikleri dikkat çekmektedir.
Yer yer şiirsel anlatım teknikleri kullanılmaktadır.
Tekrarlar, iç konuşmalar ve duygusal vurgular anlatıya samimiyet kazandırmaktadır.
- TOPLUMSAL BELLEK VE TANIKLIK
Kitap;
deprem,
ekonomik kriz,
siyasal olaylar,
köy yaşamı,
emekçi sorunları
gibi toplumsal olayları kayıt altına almaktadır.
Bu nedenle eser, toplumsal hafızanın yazılı bir belgesi niteliğindedir.
SONUÇ
Ali Turalı'nın Anılarım ve Ben adlı eseri;
Anı edebiyatı,
Emek edebiyatı,
Toplumcu gerçekçilik,
Toplumsal bellek,
Otobiyografik anlatı
açılarından değerlendirilebilecek önemli bir eserdir.
Yazar, bireysel yaşamını anlatırken aynı zamanda yaşadığı toplumun sorunlarını, acılarını ve umutlarını da görünür kılmıştır.
Eser, yalnızca kişisel bir hatırat değil; toplumsal tanıklık metni olarak da önem taşımaktadır.
DİPNOTLAR
Georg Lukács, Toplumcu Gerçekçilik, İstanbul: Payel Yayınları, 1986, s. 52.
Maurice Halbwachs, Kolektif Bellek, Ankara: Heretik Yayınları, 2018, s. 44.
Sigmund Freud, Yas ve Melankoli, İstanbul: Metis Yayınları, 2004, s. 17.
Berna Moran, Edebiyat Kuramları ve Eleştiri, İstanbul: İletişim Yayınları, 2012, s. 87.
Mehmet Kaplan, Türk Edebiyatı Üzerine Araştırmalar, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2006, s. 141.
KAYNAKÇA
AKTAŞ, Şerif. Edebiyatta Türler ve İnceleme Yöntemleri. Ankara: Akçağ Yayınları.
FREUD, Sigmund. Yas ve Melankoli. İstanbul: Metis Yayınları.
HALBWACHS, Maurice. Kolektif Bellek. Ankara: Heretik Yayınları.
KAPLAN, Mehmet. Türk Edebiyatı Üzerine Araştırmalar. İstanbul: Dergâh Yayınları.
LUKÁCS, Georg. Toplumcu Gerçekçilik. İstanbul: Payel Yayınları.
MORAN, Berna. Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İstanbul: İletişim Yayınları.
TURALI, Ali. Anılarım ve Ben: Günlüğüme Yansıyanlar. Yayımlanmamış kitap dosyası.
Yorumlar - Yorum Yaz